Kimya Institutunun alimləri Azərbaycan Elm Fondunun 4-cü Azərbaycan-Belarus birgə beynəlxalq qrant müsabiqəsinin (AEF-BQM-BRFTF-4-2024-5(53))qalibi olmuş “Patoloji proseslərin inkişafı ilə əlaqəli yeni metalloenzim inhibitorlarının yaradılması və in vitro və in vivo təcrübələrində onların effektivliyinin öyrənilməsi” layihəsi çərçivəsində mühüm nəticə əldə ediblər. Layihə rəhbəri akademik Vaqif Fərzəliyevin sözlərinə görə, hesabat dövründə qlobal patoloji proseslərdən olan şəkərli diabet əleyhinə potensial dərman maddələri axtarışlarını davam etdirərək perflüorfenil asetamid törəməsin sintez edərək, kompüter kimyəvi hesablamalar, Molekulyar Dokinq və dinamik simulyasiyalarla müfəssəl tədqiqatlar aparmışlar: “Bu tədqiqatın bir məqsədi də modifikasiya olunmuş katalitik olefinləşmə şəraitində N-əvəzli fenilhidrazonların haloalkanlarla reaksiyasının daha da sintetik imkanlarını nümayiş etdirmək idi. Bu tədqiqat, modifikasiya olunmuş katalitik olefinləşmə şəraitində N-əvəzli fenilhidrazonların haloalkanlarla reaksiyasının genişləndirilmiş sintetik imkanlarını nümayiş etdirir və bu da (Z)-N,N-dimetil-2-(perfluorofenil)-2-(2-fenilhidraziniliden)asetamidin əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır. Sintez edilmiş birləşmənin struktur və elektron xüsusiyyətləri B3LYP/6-31+G(d,p) səviyyəsində DFT hesablamaları istifadə edilərək hərtərəfli araşdırılmışdır. Əldə edilən struktur, energetik və elektron parametrlər, o cümlədən yük paylanması, sərhəd molekulyar orbitalları, molekulyar elektrostatik potensial və hiperkonjugativ qarşılıqlı təsirlər molekulun sabitliyi və kimyəvi reaktivliyi haqqında məlumat vermişdir”.
Layihə rəhbəri qeyd edir ki, molekulyar dokinq tədqiqatları (Z)-N,N-dimetil-2-(perfluorofenil)-2-(2-fenilhidraziniliden)asetamidin 5-HT1B reseptoru ilə əlverişli bağlanma rejimini təklif edir, molekulyar dinamika simulyasiyaları isə ligand-reseptor kompleksinin sabitliyini təsdiqləyir. Bu simulyasiyalar zamanı müəyyən edilmiş qarşılıqlı təsir nümunələrinə əsasən, reseptor bağlanmasından məsul olan əsas struktur xüsusiyyətləri təsvir edən farmakofor modeli təklif edilmişdir. Bu nəticələr ligand-reseptor tanınmasının daha yaxşı başa düşülməsinə kömək edir və serotonin reseptorlarını hədəf alan yeni birləşmələrin dizaynı üçün əsas ola bilər.
Bundan əlavə, PFPA-nın bioloji aktivliyi α-qlükozidaz inhibisiya testləri vasitəsilə eksperimental olaraq qiymətləndirilmişdir. Birləşmə əhəmiyyətli inhibitor aktivlik nümayiş etdirmiş və standart inhibitoru akarboza ilə müqayisə edilə bilən aktivlik göstərmişdir.
Kimyaçı alimlərin əldə etdiyi bu mühüm nəticənin məqalə şəklində “Russian Journal of Physical Chemistry A”da dərc olunacaq.