Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin “Kimya İnstitutu” Publik Hüquqi Şəxsin bir qrup alimi Azərbaycan Elm Fondunun 4-cü Azərbaycan-Belarus birgə beynəlxalq qrant müsabiqəsinin (AEF-BQM-BRFTF-4-2024-5(53)) qalibi olan «Patoloji proseslərin inkişafı ilə əlaqəli yeni metaloenzim inhibitorlarının yaradılması və in vitro və in vivo təcrübələrində onların effektivliyinin öyrənilməsi» layihəsi çərçivəsində mühüm nəticələr əldə ediblər. Layihə rəhbəri akademik Vaqif Fərzəliyevin verdiyi məlumata görə, müştərək tədqiqat qrupu tərəfindən kondensləşmə reaksiyası şəraitində məlum sintetik imkanların tədqiqi kontekstində 3-((1,5-dimetil-3-okso-2-fenil-2,3-dihidro-1 H-pirazol-4-il)diazenil)pentan-2,4-dion ilə kobalt duzununun qarşılıqlı təsirindən metal kompleksi sintez edilmişdir. Bioloji hədəflərlə qarşılıqlı təsirini qiymətləndirmək üçün bu mono kristalın rentgen difraksiya struktur təhlili aparılmışdır. Kobalt(II) kompleksinin vahid nüvəsində müstəqil hissəsində C32H34N8O6Co(II) tərkibli bir kompleks molekul, ətrafında bir sirkə turşusu anionu molekulu və beş kristallaşma suyu molekulu olduğu aşkar edilmişdir. Bütün atomlar ümumi vəziyyətdədir. Ekvator müstəvisində Co atomunun ətrafındakı dörd O atomu, orta Co-O rabitə uzunluğu 1,888 Å olan bir qədər təhrif olunmuş kvadrat-müstəvi düzülüş əmələ gətirir və bir qədər təhrif olunmuş oktaedrik koordinasiya ox mövqelərindəki iki N atomu ilə tamamlanır. Hər bir Co(II)-kompleksində iki müstəqil C16H17N4O3 molekulu var. Bu molekul beşbucaqlı və altıbucaqlı tsiklik fraqmentlərə malikdir.
Layihə rəhbəri bildirib ki, həmin Co-kompleks əsas metabolik fermentlər olan α-Glu, BChE, AChE və hCA I–II-nin yeni, güclü inhibitoru kimi müəyyən edilmişdir. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, kompleksin antidiabetik, antixolinergik və antiqlaukoma təsirlərini araşdırmaq üçün əlavə klinik öncəsi və klinik tədqiqatlardan faydalana bilər. Birləşmənin farmakokinetik profilinin, təsir mexanizminin və mümkün mənfi təsirlərinin müəyyən edilməsi əlavə tədqiqatlar üçün mümkün sahələrdir. Tədqiq olunan metal kompleksi təhlükəsiz və effektiv göründüyü təqdirdə yeni bir terapevtik seçimə çevrilə bilər. Gələcək tədqiqatların bu tapıntılara əsaslanacağını və onları yuxarıda göstərilən xəstəliklərin müalicəsinə tətbiq edəcəyi gözlənilir.
Əldə olunan mühüm nəticə araşdırma məqaləsi şəklində Web of Science bazasında indekslənən impakt faktoru 2.3 olan Journal of the Iranian Chemical Society jurnalında çap olunmuşdur (https://link.springer.com/article/10.1007/s13738-026-03367-4).