Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Kimya İnstitutu Bakı Dövlət Universiteti ilə Azərbaycan elminin dünya elminə inteqrasiyası istiqamətində beynəlxalq səviyyəli əməkdaşlığı davam etdirir. İnstitutdan verilən məlumata görə, hər iki müəssisənin alimlərinin Türkiyə, ABŞ və Serbiyanin aparıcı elmi mərkəzlərin araşdırmaçıları ilə birlikdə apardıqları elmi tədqiqatların mühüm nəticələri “Web of Science” və “Scopus” bazalarında arxivləşdirilən impakt faktoru 2.8 olan dünyaca məşhur “Elsevier” nəşriyyatının “Polyhedron” jurnalında icmal məqalə kimi (https://doi.org/10.1016/j.poly.2026.118320) dərc olunub.
İnstitutun mətbuat xidmətindən bildirilib ki, məqalə pirazolidin əsaslı Cu(II) və Ni(II) komplekslərinin alınması və onların çoxhədəfli ferment inhibitorları kimi müfəssəl tədqiqinə həsr edilmişdir. Nəticə olaraq, pirazolidin əsaslı Schiff əsaslı liqandın yeni Cu(II) və Ni(II) kompleksləri sintez edilmiş və struktur olaraq xarakterizə edilmişdir. Rentgen kristalloqrafik analizi komplekslər arasında fərqli həndəsi fərqləri aşkara çıxarmışdır. Belə ki, Cu(II)-L strukturu təhrif olunmuş koordinasiya mühiti nümayiş etdirmiş, Ni(II)-L kompleksi isə daha simmetrik və sabit kvadrat-müntəzəm düzülüş göstərdiyi məlum olmuşdur. Funksional sıxlıq nəzəriyyəsi əsasında aparılan nəzəri tədqiqatlar metal-liqand qarşılıqlı təsirlərinin qismən kovalent xarakter daşıdığını və Ni(II)-L kompleksində daha güclü və daha vahid əlaqənin rast gəlindiyini təsdiqləmişdir. Lakin, bu artan sərtlik üstün bioloji aktivliyə çevrilməmiş və bu da ferment inhibitorlaşmasında konformasiya uyğunlaşmasının kritik rolunu göstərir.
Bioloji qiymətləndirmə metal koordinasiyası və liqand elastikliyi arasındakı qarşılıqlı təsirlə idarə olunan aydın bir struktur-aktivlik əlaqəsini aşkar etmişdir. Ümumilikdə, bu tədqiqat göstərir ki, metal koordinasiyası vasitəsilə sərtlik və elastiklik arasındakı tarazlığın dəqiq tənzimlənməsi selektiv ferment inhibitorlarının dizaynında əsas strategiyadır. Bu tapıntılar CA və xolinesterazaları hədəf alan çoxfunksiyalı metal əsaslı terapevtik agentlərin inkişafı üçün rasional bir çərçivə təmin edir.
Məlumat üçün qeyd edək ki, yeni metal kompleksləri üzrə inhibitor araşdırmaları Azərbaycan Elm Fondunun 4-cü Azərbaycan-Belarus birgə beynəlxalq qrant müsabiqəsinin (AEF-BQM-BRFTF-4-2024-5(53))qalibi olmuş “Patoloji proseslərin inkişafı ilə əlaqəli yeni metalloenzim inhibitorlarının yaradılması və in vitro və in vivo təcrübələrində onların effektivliyinin öyrənilməsi” layihəsi çərçivəsində yerinə yetirilmişdir.
